Home / Baklava / Kalendarium / 23. rocznica zamieszek na stadionie Maksimir w Zagrzebiu
Crvena Zvezda Dinamo

23. rocznica zamieszek na stadionie Maksimir w Zagrzebiu

13 maja 1990 r. na stadionie Maksimir w Zagrzebiu doszło do wybuchu słynnych zamieszek wywołanych przez kibiców Crvenej Zvezdy Belgrad i miejscowego Dinama. Wydarzenia te uznawane są dziś przez wielu za preludium, czy wręcz pierwsze salwy wojny domowej w Jugosławii (1991-1995), która doprowadziła ostatecznie do rozpadu tego państwa.

Zarówno Crvena Zvezda jak i Dinamo należały do największych i najbardziej utytułowanych klubów piłkarskich w dawnej Jugosławii. Wraz z Partizanem Belgrad i Hajdukiem Split tworzyły tzw. „wielką czwórkę”, która łącznie zdobyła 41 tytułów mistrzowskich (w ciągu 46 lat istnienia I Ligi Jugosławii), z czego najwięcej, 19, zdobyła Crvena Zvezda.

Wzajemna rywalizacja i niechęć między kibicami obu klubów nie była więc niczym nowym. Już w latach osiemdziesiątych mniejsze bądź większe potyczki między kibicami tych drużyn były na porządku dziennym. Jednak wydarzenia z roku 1990 przebiły wszystkie dotychczasowe ekscesy. Coraz gęstsza atmosfera, związana rosnącym poparciem dla haseł nacjonalistycznych wśród mieszkańców Jugosławii, odbiła się z całą mocą na zachowaniu kibiców reprezentujących dwa największe narody w SFRJ.

Mecz pomiędzy Dinamem a Crveną Zvezdą nie miał tak naprawdę żadnego znaczenia sportowego, albowiem tytuł mistrzowski już wcześniej zapewniła sobie drużyna z Belgradu. Wydaje się więc, że skrajnie wrogie emocje kibiców zostały wywołane przez rosnące napięcie polityczne. Nie bez znaczenia był też fakt, że zaledwie tydzień wcześniej, 6 maja 1990 r., pierwsze wolne wybory wielopartyjne, wygrała w Chorwacji Chorwacka Wspólnota Demokratyczna pod przewodnictwem Franjo Tuđmana, która otwarcie dążyła do uniezależnienia i odłączenia Chorwacji od Jugosławii.

Pierwsze starcia między dwiema najbardziej fanatycznymi grupami kibiców Delije (Crvena Zvezda) i Bad Blue Boys (Dinamo) miały miejsce jeszcze przed rozpoczęciem meczu, jednak do ich kulminacji miało dojść w trakcie spotkania. Mecz Dinamo – Crvena Zvezda okazał się być wielką manifestacją polityczną. Chorwaccy kibice nawiązywali swoimi gestami i symbolami wywieszonymi wraz z flagami klubowymi do ustaszowskiej przeszłości i czasów Niezależnego Państwa Chorwackiego. Niepozostający im dłużni Serbowie odpowiadali okrzykami „Zagreb je Srbija”, „Ubit ćemo Tuđmana”, czy też przyśpiewkami nawiązującymi do czetnickiego „dziedzictwa” – „Od Topole do Topole”.

Jednak, jak się okazało, najbardziej znaczącej demonstracji „polityczno-patriotycznej” dokonał kapitan Dinama, Zvonimir Boban (późniejsza gwiazda AC Milan), który uderzył w klatkę piersiową policjanta, walczącego z chorwackimi kibicami. Czyn ten, sfilmowany przez kamery telewizyjne i emitowany w niemal całej Europie urósł do rangi swoistego symbolu zamieszek, w trakcie których ponad 60-ciu kibiców obu stron zostało rannych. Choć wydarzenia z Zagrzebia poprzedzały wybuch wojny jugosłowiańskiej o ponad rok, to były one wręcz namacalnym dowodem napięcia politycznego, którego finał miał tak tragiczne skutki. Wydaje się, że nie bez przyczyny CNN wybrał to spotkanie do grona „pięciu meczy, które zmieniły oblicze świata.”

Bibliografia:

  1. Čolović V., Bordel ratnika. Folklor, politika i rat, Beograd 2000.
  2. Čolović V., Polityka symboli, Kraków 2001.
  3. Duda J., Kibice, polityka, wojna – wydarzenia na stadionie Maksimir w Zagrzebiu w relacjach prasy jugosłowiańskiej, „Slavia Meridionalis”, nr 10/2010, s. 87-101.
  4. Đorđević I., Twenty years later: The War Did (Not) Begin at Maksimir, “Glasnik etnografskog instituta SANU”, LX (2), 2012, s. 201-216.
  5. Mills R., It All Ended in an Unsporting Way: Serbian Football and the Disintegration of Yugoslavia, 1989–2006, “It All Ended in an Unsporting Way’: Serbian Football and the Disintegration of Yugoslavia”, 26:9 (2009), s. 1989–2006.
  6. Mills R., Commemorating a Disputed Past: Football Club and Supporters’ Group War Memorials in the Former Yugoslavia, “History. The Journal of the Historical Association”, Vol. 97, Issue 328, October 2012, s. 540-577.

About Paweł Michalak

KOMENTARZE