Home / Bałkany / Albania / Albania: Ekskomunika za krwawą zemstę

Albania: Ekskomunika za krwawą zemstę

Katolicy dopuszczający się krwawej zemsty (alb. gjakmarrja) będą ekskomunikowani, wynika z wydanego we wtorek dekretu Metropolii Szkodry, w tym diecezji Sapë i Lezhë.

„Dekret dotyczy każdego, kto zabija, lub odbiera krew,” napisano w komunikacie prasowym.

Tak zdecydowana reakcja Kościoła Katolickiego jest odpowiedzią na wzrastającą liczbę przypadków morderstw związanych z obyczajem krwawej zemsty, rozpowszechnionym szczególnie na północy kraju wśród ludności katolickiej.

Dokument podpisano we wtorek o 18:30 w katedrze katolickiej w Szkodrze.

 

Czym jest krwawa zemsta?

Krwawa zemsta (gjakmarrja) jest jednym z elementów albańskiego prawa zwyczajowego (kanun), choć często utożsamiana jest z prawem zwyczajowym w ogóle. Zemstę sankcjonuje, oraz jej zasady określa średniowieczny Kodeks Leka Dukagjiniego (Kanuni i Lekë Dukagjini), najbardziej znany z albańskich kodeksów. Podstawową zasadą prawa zemsty jest równa wartość „krwi” niezależnie od statusu osoby zabitej, ponieważ „cena ludzkiego życia jest taka sama, czy był on dobry, czy zły,” mówi Kanun Leka (§ 887).

Kodeks ściśle określa okoliczności i reguły dotyczące zemsty: ofiara musi być zastrzelona za dnia na głównej ulicy po wywołaniu jej imienia przez strzelającego, do którego musi być zwrócona przodem (§ 122). Zabójca zobowiązany jest powiadomić rodzinę zabitego i pod żadnym pozorem nie może sobie przywłaszczyć jego broni (§ 844-845). Następnie przez pośrednika prosi o 24-godzinne zawieszenie ognia. Jeśli rodzina ofiary nie zgodzi się na to i zabije sprawcę w ciągu 24 godzin, zemstę uważa się za zakończoną, a zabicie sprawcy prowadzi do nowej zemsty (§ 843-873). W pierwotnej wersji Kanunu zemsta groziła tylko bezpośredniemu sprawcy, później jednak również jego męskim krewnym (§ 898-900). Zemsta dotyczy tylko mężczyzn – nie wolno strzelać do kobiet i dzieci, podobnie jak do bydła i domów (§ 835-836).

 

Kanun a współczesność

Współcześnie znajomość Kanunu wśród Albańczyków, zarówno w Kosowie, jak i Albanii, jest nadal silna, co nie znaczy, że jego zasady są powszechnie egzekwowane. W Albanii, szczególnie na północy, krwawa zemsta, ostro zwalczana przez reżim komunistyczny, nadal stanowi problem społeczny i prowadzi do izolacji całych rodzin w ich domach lub ucieczki do miast w poszukiwaniu schronienia. Ocenia się, że w okresie ostatnich 21 lat transformacji w Albanii zemsta rodowa spowodowała śmierć 10 070 osób, z czego 240 popełniło samobójstwo, m.in. z powodu depresji1. Głównym motywem konfliktów jest spór o ziemię lub inną własność, a także spory honorowe2. W Kosowie zjawisko to też występuje, jednak przypadki zabójstw są sporadyczne. Prowadzone w obu krajach programy godzenia za pośrednictwem mediatorów rodzin pozostających „w krwi” odnoszą pewien skutek, jednak do całkowitego rozwiązania problemu jest jeszcze daleko, natomiast powszechnie przestrzegane są podstawowe zasady, czyli honor, gościnność, lojalność i pokrewieństwo.

Elementy albańskiego prawa zwyczajowego znalazły swoje miejsce w kulturze popularnej: do Kanunu nawiązuje fabuła m.in. albańskich filmów Kapedani (1972), ‘Ogień w górach’ (1982), ‘Niezaproszeni’ (1985), ‘Groźny brzeg’ (1988) czy serbsko-słoweńskiej produkcji Besa (2009). Temat ten zainteresował też polskich dokumentalistów, twórców filmów Vendetta (1996) i Bóg jest z nami, mężczyznami (2005)3. Wątek Kanunu przewija się przez wiele powieści Ismaila Kadarego4, najbardziej chyba znanego pisarza albańskiego.

 

[1] Ekspedita Dymujore e Misionareve të Pajtimit për Fushatën Zgjedhore të Zgjedhjeve Vendorë në Shqipëri (20 Mars – 20 Maj 2011). Raport për OSBE/ODIHR, Komiteti i Pajtimit Mbarëkombëtar, 20.05.2011 Pukë, http://www.pajtimi.com/index.php?faqe=ekspediteodirsq (12.06.2011); według raportu aktualnie ok. 5500 osób żyje w ukryciu z obawy przed zemstą, w tym ok. 1000 dzieci; zob. również T. Mangalakova, The Kanun in present-day Albania, Kosovo, and Montenegro, International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR), Sofia 2004, http://www.imir-bg.org/imir/reports/The_Kanun.pdf (30.07.2011).

[2] Ekspedita Dymujore….

[3] Kapedani,  alb., 1972, fabularny, reż. Muharrem Fejzo, Fehmi Hoshafi; Ogień w górach (Flaka e maleve), alb., 1982, fabularny, reż. Vladimir Kasaj; Niezaproszeni (Të paftuarit), alb. 1985, reż. Kujtim Çashku; Groźny brzeg (Bregu i ashpër), alb., 1988, fabularny, reż. Drita Koçi-Thana; Besa, serb.-słowen., 2009, fabularny, reż. Srdjan Karanović; Vendetta, pol., 1996, dokumentalny, reż. Jerzy Śladkowski; Bóg jest z nami, mężczyznami, pol., 2005, dokumentalny, reż. Jan Sosiński.

[4] Np. wydane w Polsce Krew za krew, Warszawa 1988 i Uczta pojednania, Sejny 2010.

 

Powyższy tekst pochodzi z: Marta Kołczyńska, “Jedna krew, jeden język, jedne obyczaje. Zarys etnografii Kosowa,” w: Joanna Minksztym (red.), Śladami Kanunu. Kultura albańska w wieloetnicznym Kosowie, Poznań 2011.

 

Źródło: Bota Sot, Gazeta Shqip

About Marta Kolczynska

KOMENTARZE