Home / Baklava / Aleksandar Joksimović – serbski Yves Saint Laurent
tytułowe

Aleksandar Joksimović – serbski Yves Saint Laurent

Jest rok 1969. W Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie odbywa się wystawa „Meble i moda z Jugosławii”. W pięciominutowym, czarno-białym materiale przygotowanym przez Telewizyjny Kurier Warszawski możemy usłyszeć: „Projektant kolekcji wiodącej, Aleksander [sic] Joksimović, sięgnął po temat historyczny. Inspiracją były piętnastowieczne freski i obrazy. Artysta podkreślił styl epoki, wprowadził akcenty ludowe, adaptował i dostosował do wymogów współczesnej mody. Zresztą, prosimy popatrzeć!”[1] Popatrzmy więc kim był projektant, który zmienił oblicze jugosłowiańskiego wybiegu i którego ubrania nosiła sama Jovanka Broz.

Jugosłowiańska miss przybywa do Londynu

Aleksandar Joksimović urodził się w 1933 roku w Prisztinie. Na codzienne życie przyszłego projektanta mody wpływ wywarły działania II wojny światowej, zmuszając Aleksandra i jego rodzinę do zmiany miejsca zamieszkania. Młody Joksimović kształcił się między innymi w Kragujevcu, a w 1953 roku rozpoczął naukę w szkole sztuki użytkowej w Nowym Sadzie.

Za początek kariery Joksimovicia uważa się rok 1959, kiedy w Socjalistycznej Federacyjnej Republice Jugosławii bardzo mało mówiło się na temat mody, a profesja ta była tam w zasadzie jeszcze w powijakach. Swoją działalność Joksimović rozpoczynał bez wielkiego entuzjazmu, w dość popularny jak na socjalistyczne czasy sposób – zajmował się urzędowymi oraz szkolnymi uniformami i mundurami.[2] Stopniowo jednak zaczął się wyróżniać dzięki swojemu talentowi, a przełomowym momentem w jego karierze były już lata 60. XX wieku.

Pierwszym wielkim wyzwaniem dla serbskiego projektanta było przygotowanie strojów dla Nikicy Marinović, która reprezentowała Jugosławię w wyborach Miss Świata 1966 roku. Joksimović podjął się szczególnie trudnego i wymagającego zadania, ponieważ Jugosławia po raz pierwszy w historii brała udział w wyborach najpiękniejszej kobiety na świecie. Nikica Marinović przykuwała uwagę świata zachodniego nie tylko ze względu na urodę, ale również przez to, że była jedną z pierwszych modelek z kręgu państw komunistycznych biorących udział w takim wydarzeniu. Podczas konkursu zorganizowanego w Londynie Nikica Marinović zdobyła tytuł I wicemiss, ustępując jedynie reprezentantce Indii. Jugosłowiańska gwiazda przechadzała się po wybiegu w strojach autorstwa Aleksandra Joksimovicia, których detale nawiązywały do tradycji narodowej i elementów południowosłowiańskich. Na krótkich filmach dokumentujących wizytę najpiękniejszej Jugosłowianki w Londynie można zobaczyć, jak spaceruje po brytyjskiej stolicy w poszukiwaniu eleganckich kapeluszy i sukienek.[3]

Josip_Broz_Tito_v_Mariboru_1966_(2)
W połowie lat 60. jedną z najważniejszych klientek Joksimovicia została Jovanka Broz. Źródło: wikimedia.org

Wybory Miss Świata 1966 roku przyniosły Joksimoviciowi sławę, a jego talent został zauważony przez najważniejsze czasopisma zachodniego świata mody. Po świetnym występie w Londynie projektami zainteresowały się francuskie magazyny, między innymi „Elle”: to właśnie na zaproszenie tej gazety Marinović jeszcze raz wystąpiła w 1966 roku w Paryżu w strojach serbskiego projektanta, dla którego została zorganizowana specjalna rewia. To nie było ostatnie wspomnienie o projektancie z Bałkanów; magazyn „Elle” wielokrotnie odnosił się do jego twórczości również kilka lat później: w październiku 1969 roku opublikowane zostały dwa artykuły na temat Joksimovicia, a samego artystę opisano wówczas słowami Ne nazivaju li Joksimovića Kardenom sa Balkana?[4], co oznacza, że w świecie mody był on postrzegany jako „bałkański Pierre Cardin”. Kolejne ważne wydarzenie miało miejsce w listopadzie 1969 roku, kiedy w Belgradzie Aleksandar Joksimović zaprezentował swoje nowe projekty z kolekcji „Prokleta Jerina”; wydarzenie to było szczególne, ponieważ na widowni zasiadła sama Jovanka Broz oraz założycielka magazynu „Elle” Helene Gordon-Lazareff[5], a po wybiegu chodziły także modelki w strojach francuskiego domu mody Dior.

Dior w szczególny sposób jest związany z karierą serbskiego artysty. W połowie lat 60., kiedy Joksimović podbijał kolejne, europejskie wybiegi dostał propozycję pracy dla tego prestiżowego projektanta, nie zdecydował się jednak na podjęcie współpracy.

Królowa Simonida nie tylko na freskach

Cofnijmy się na „modowej” osi czasu do roku 1967. Na świecie trwa Zimna Wojna. Państwa bloku komunistycznego i państwa zachodnie ścigają się nie tylko w swoich ideologiach i zbrojeniach, ale jak się również okazuje – w świecie mody. Moskwa świętuje pięćdziesięciolecie Rewolucji Październikowej, ale też otwiera się na najważniejszych projektantów z Francji. W 1967 roku odbywa się Międzynarodowy Festiwal Mody i choć największą uwagę z przyczyn politycznych przykuwają obecne w Moskwie modelki w strojach Diora i Chanel, to swoją obecność zaznaczył tam również Aleksandar Joksimović. Artysta zdobył nagrodę za projekty ze słynnej kolekcji „Simonida”, która pasowała zarówno do świata zachodniego, jak i wschodniego[6] i która zapoczątkowała historię jugosłowiańskiej mody haute couture.

Aleksandar_Joksimović_i_manekenke_u_modelima_iz_kolekcije_-Simonida-
Aleksandar Joksimović w otoczeniu modelek prezentujących kolekcję „Simonida”. Źródło: wikimedia.org

Analizując detale kolekcji „Simonida” łatwo zauważyć, że Joksimović inspirował się średniowieczną historią serbską oraz sztuką tego okresu. Już sama nazwa odnosi się do autentycznej postaci – Simonidy Paleologiny, która na przełomie XIII i XIV wieku była żoną serbskiego króla Stefana Urosza II Milutina. Oprócz nazewnictwa warto również zwrócić uwagę na sam krój i detale sukien, nawiązujących wprost do średniowiecznych fresków z serbskiego monasteru Gračanica i przedstawionej na nich królowej Simonidy.

Simonida
Fresk z monasteru Gračanica przedstawiający średniowieczną Simonidę – źródło inspiracji Joksimovicia. Źródło: wikimedia.org

Milena Dravić – ikona belgradzkiego stylu

W latach 60. i 70. wszystkie mieszkanki Jugosławii chciały nosić ubrania projektu Aleksandra Joksimovicia. Jak pisze w swoim artykule Nataša Petrović, krawcy często otrzymywali zlecenia na szycie ubrań tylko w takim stylu, jaki aktualnie proponował serbski projektant. Jest to moment, w którym po raz pierwszy w historii Jugosławii dokonywano po prostu plagiatów w modzie na tak szeroką skalę.[7]

Nosić ubrania od Joksimovicia znaczyło jednocześnie wyglądać jak Milena Dravić. Ta serbska aktorka, ikona jugosłowiańskiego kina, często pojawiała się we wspomnieniach projektanta. Choć Joksimović nigdy nie określił jej jako swojej muzy, darzył ją szczególnym szacunkiem; uważał, że uroda i sposób bycia Mileny Dravić idealnie odzwierciedlały ówczesny kanon belgradzkiego stylu młodej kobiety. Co ciekawe, Aleksandar Joksimović zaprojektował stroje do jugosłowiańskiego programu telewizyjnego z lat 70. Obraz uz obraz, w którym występowała właśnie Dravić.

milena dravić
Milena Dravić w 1969 roku. Źródło: wikimedia.org

Współczesna moda według Joksimovicia

O Aleksandrze Joksimoviciu i jugosłowiańskiej modzie przypomniano ponownie we wrześniu 2015 roku, organizując na cześć projektanta wystawę w jednym z belgradzkich muzeów – artysta „zszedł” z wybiegu około dwudziestu lat temu i teraz nadszedł czas, aby młode pokolenie dowiedziało się, czyje stroje chcieli nosić ich dziadkowie i rodzice. Sam Joksimović na otwarciu wystawy się nie pojawił – jak powiedział w wywiadzie udzielonym we wrześniu 2015 roku dla novosti.rs, woli obejrzeć ją później w spokoju, nigdy nie lubił tłumów. Odnosząc się do współczesnej mody Joksimović przyznał, że choć nie śledzi już na bieżąco nowych trendów, to irytują go stroje telewizyjnych prezenterów, ponieważ często są niedopasowane do przekazywanych widzom wiadomości. Nadają się raczej na plażę, a nie do telewizji.

Aleksandar Joksimović to ikona mody w państwach byłej Jugosławii, a szczególnie w Serbii. To dzięki niemu w latach 60. i 70. XX wieku mieszkanki i mieszkańcy SFRJ poznali nowy styl ubierania się – styl, który zachwycił również Jovankę Broz. Nieprzypadkowo o Joksimoviciu mówiło się zarówno na Bałkanach, jak i w państwach zachodnich „serbski Yves Saint Laurent”, „bałkański Pierre Cardin” czy „bóg mody”. Elegancja, kreatywność i indywidualność to cechy, które chyba najlepiej oddają twórczość Aleksandra Joksimovicia – cechy, które zawsze będą modne.

 

[1] PRL 1969 Meble i Moda z Jugosławii [online] TVPolandAntena, 12 sierpnia 2015. [Dostęp: 5 stycznia 2016]. Dostępny w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=B699r86augA

[2] Petrović, Nataša: O njemu se priča… [online] mondo.rs, 9 września 2015. [Dostęp : 12 marca 2016]. Dostępny w Internecie: http://mondo.rs/a828623/Magazin/Lifestyle/Aleksandar-Joksimovic-dizajner-izlozba.html

[3] DiFilm: Miss Yugoslavia Nikica Marinovic in London 1966 [online] DiFilm, 29 października 2014. [Dostęp: 12 marca 2016]. Dostępny w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=ddsbkegjoxU

[4] Elle preporuka: Izložba Aleksandra Joksimovića u Muzeju primenjene umetnosti. „Elle” [online] [Dostęp: 15 lutego 2016]. Dostępny w Internecie: http://www.elle.rs/lifestyle/kultura/14030-elle-preporuka-izlozba-aleksandra-joksimovica-u-muzeju-primenjene-umetnosti.html?p=2

[5] Tamże.

[6] Petrović, Nataša : Tamże.

[7] Tamże.

Bibliografia:

  1. DiFilm: Miss Yugoslavia Nikica Marinovic in London 1966 [online] DiFilm, 29 października 2014. [Dostęp: 12 marca 2016]. Dostępny w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=ddsbkegjoxU
  2. Elle preporuka: Izložba Aleksandra Joksimovića u Muzeju primenjene umetnosti. „Elle” [online] [Dostęp: 15 lutego 2016]. Dostępny w Internecie: http://www.elle.rs/lifestyle/kultura/14030-elle-preporuka-izlozba-aleksandra-joksimovica-u-muzeju-primenjene-umetnosti.html?p=2
  3. Lovrić, Iwan: Aleksandar Joksimović: Ženskoj lepoti u čast [online] novosti.rs, 13 września 2015. [Dostęp: 12 marca 2016]. Dostępny w Internecie: http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:567062-Aleksandar-Joksimovic-Zenskoj-lepoti-u-cast
  4. Petrović, Nataša: O njemu se priča… [online] mondo.rs, 9 września 2015. [Dostęp : 12 marca 2016]. Dostępny w Internecie: http://mondo.rs/a828623/Magazin/Lifestyle/Aleksandar-Joksimovic-dizajner-izlozba.html
  5. PRL 1969 Meble i Moda z Jugosławii [online] TVPolandAntena, 12 sierpnia 2015. [Dostęp: 5 stycznia 2016]. Dostępny w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=B699r86augA

Źródła fotografii:

  1. Fotografia przedstawiająca Jovankę Broz: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Josip_Broz_Tito_v_Mariboru_1966_%282%29.jpg
  2. Aleksandar Joksimović w otoczeniu modelek prezentujących kolekcję „Simonida”: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/Aleksandar_Joksimovi%C4%87_i_manekenke_u_modelima_iz_kolekcije_%22Simonida%22.jpg?uselang=pl
  3. Fresk z monasteru przedstawiający Simonidę: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Simonida_Palaiologina#/media/File:Simonida.jpg
  4. Milena Dravić w 1969 roku: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Milena_Dravi%C4%87_in_1969.jpg

About Karolina Biegańska

Studentka magisterskich Studiów Wschodnich ze specjalizacją bałkańską w Studium Europy Wschodniej oraz Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej na Uniwersytecie Warszawskim. Wielbicielka podróżowania, kawy i filmów Miroslava Momčilovicia.
KOMENTARZE