Home / Społeczeństwo / Bałkany: Dzień św. Tryfona, święto miłośników wina

Bałkany: Dzień św. Tryfona, święto miłośników wina

Na Półwyspie Bałkańskim, głównie wśród społeczności prawosławnych, 14 lutego obchodzony jest nie jako dzień św. Walentego, ale św. Tryfona. Według kalendarza gregoriańskiego tego dnia upamiętnia się śmierć chrześcijańskiego męczennika i patrona winiarzy, ogrodników, restauratorów i łowczych ptactwa

Według ludowych wierzeń, Tryfon chroni ogrody i winnice przed szkodami i nieszczęściami, dlatego też jako swojego patrona czczą go głównie plantatorzy winogron i  ogrodnicy. Oficjalnie Tryfon jest też patronem łowczych ptactwa i restauratorów, którzy znacznie częściej niż w Polsce serwują do posiłków miejscowe wina i winną rakiję.

Tradycja tego święta wywodzi się prawdopodobnie z kultu Dionizosa i Dionizji – kilkudniowych zabaw starożytnych Greków na łonie natury. Te co prawda obchodzone były w innej porze roku (Wielkie Dionizje na przełomie marca i kwietnia, Małe Dionizje na przełomie grudnia i stycznia) i nie były związane z początkiem sezonowych prac plantatorskich. Etnolodzy obyczaj ten wiążą najczęściej z obchodami rzymskich Lupercalii – festiwalem płodności, który przerodził się z czasem w obrzędy o charakterze orgii i został zakazany. Miał on miejsce zazwyczaj w połowie lutego. Tu zatem korzenie „Walentynek” i „Trifon Zarezan” niejako się przeplatają.

Dzień św. Tryfona nazywany jest Zarezan („Nacięty” – buł. Zarezan, srb. Zarizoj lub Orezacz), ponieważ obchodzony jest na początku sezonu winiarskiego. Stanowi moment rozpoczęcia prac przygotowawczych, poprzez symboliczne przycinanie winorośli. Obrządek ten wykonywany jest głównie przez mężczyzn, właścicieli winnic, w niektórych regionach Bałkanów wybieranych na „Carów winorośli” – lokalnie uznawanych za gospodarnych i pracowitych, którzy mają zapewnić obfite plony w nadchodzącym sezonie zbiorów.
Oprócz podcinania winorośli, obyczaj nakazuje polać nacięte gałązki najlepszym winem. Wierzy się, że doda to im mocy, rozbudzi z zimowego snu i da lepszy plon na wiosnę. Z kolei odcięte gałązki zwija się w wianki i nakłada na czapki (rzadziej przerzuca przez ramię) i zanosi do domu, gdzie kładzie się je w miejscu szczególnym (zazwyczaj przy domowej ikonie). Resztę dnia spędza się na wizytach i biesiadach z rodziną i przyjaciółmi, częstując się jadłem i winem.

Funkcjonują także inne ludowe wierzenia związane z  Dniem św. Tryfona, np. jeśli tego dnia spadnie śnieg, rok będzie obfitował w deszcze, a zbiory będą płodne, jeśli zaś dzień jest pogodny należy spodziewać się suszy.
Inne wierzenia mówią, że św. Tryfon w dzień swojego święta zakopuje w ziemi węgła, przez co nagromadzony przez zimę śnieg zaczyna się topić.

W Kościele Prawosławnym ustanowiona jest tego dnia specjalna modlitwa, którą odmawia się na polach i w ogrodach, by uchronić je od szkodliwych owadów i gryzoni. W tym celu na miejsce obrządku pop zabiera ze sobą olej z lampy św. Tryfona oraz wodę święconą i poprzez akt pokropienia, błogosławi pola, ogrody i winnice.

Cerkiew czci św. Tryfona jako męczennika, który zginął za wiarę. Żywot i opis męki Świętego znalazły się m. in. w XIX-wiecznym Prologu z Ochrydy władyki Mikołaja Velimirovicia, według którego Tryfon zginął w roku 250, w czasach zwalczającego chrześcijaństwo rzymskiego cesarza Decjusza. Tryfon został zaciągnięty do Nicei przez Akwilina, rządcę tego miasta. Ten ostatni nakazał przywiązać przyszłego świętego do koni i ciągnąć po ulicach miasta. Później powieszono go na drzewie, a wiszącego biczowano, przypalając mu boki ogniem, by na końcu ściąć mu głowę. Cesarz Justynian I i Justyn II wybudowali na jego cześć w Konstantynopolu dwie świątynie.

Tekst: Łukasz Fleischerowicz, źródła: dnevnik.bg, utrinski.com.mk, rts.rs

Wszystkim miłośnikom wina życzymy Wesołego Dnia św. Tryfona, a mieszkańcom Bałkanów, by zakopane przez Świętego w ziemi węgła roztopiły śniegi, które w niespodziewanej ilości zasypały Półwysep!

About Łukasz Fleischerowicz

KOMENTARZE