Home / Bałkany / BiH / Bałkany: Wierni Kościoła Wschodniego obchodzą Wielkanoc

Bałkany: Wierni Kościoła Wschodniego obchodzą Wielkanoc

„Chrystus Zmartwychwstał” (w Bułgarii i Macedonii według tradycji cerkiewnej – Hristos Voskrese!; w Serbii i RS w BiH – Hristos Vaskrse!; w Czarnogórze – Hristos Vaskrese!; w Rumunii – Hristos a înviat!, w Grecji – Christos Anesti!, w Albanii – Krishti u ngjall!; w Turcji – İsa dirildi!) ogłaszają dziś Patriarchowie, biskupi i prawosławni kapłani w cerkwiach na całym Świecie, w tym i na Bałkanach, a ludzie odpowiadają im: „Prawdziwie Zmartwychwstał” (buł. Naistina voskrese!, mac. Navistina voskrese!, serb. Vaistinu vaskrse! czarn. Vaistinu vaskrese!, rum. Adevărat a înviat!; gr. Alithos Anesti!. alb. Vërtet u ngjall!, tur. Hakikaten dirildi!). Dokładnie o północy z soboty na niedzielę, biciem dzwonów rozpoczęto obchody najważniejszego, cyklicznego święta w Kościele Prawosławnym

 

Pierwszą modlitwę, na krótko przed północą odmawia się przy zamkniętych Carskich Wrotach (znajdujące się wewnątrz ikonostasu drzwi, oddzielające prezbiterium od nawy kościelnej). Te otwierane są przez kapłana niosącego paschał, dokładnie o północy. Ogień paschalny symbolizuje zwycięstwo Chrystusa, a ludzkości otwiera drogę do Raju. Uroczyste nabożeństwo odprawiane w noc Wielkanocną, z powodu pory nazywane jest w Bułgarii połunosztnicą, w Rumunii polunoşniţă. Ogień na zapalonym paschale symbolizuje Światłość. Celebrans przekazuje go, podobnie jak w tradycji katolickiej, wiernym, a ci zanoszą Światło do rodzinnych domów.

 

Na świątecznym stole wielkanocnym obowiązkowo musi się znaleźć chleb lub specjalnie wypiekane ciasto, pofarbowane na czerwono jajka i jagnięcina.

Centralne miejsce zajmuje wypiekany okrągły chleb ozdobiony pośrodku krzyżem, nazywany pogaczą – wypieka się go w Serbii, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze, Macedonii, Bułgarii (pogača), Grecji (bougatsa) i Turcji (poğaça). W Grecji wypieka się też chleb zwany tsoureki. W Rumunii, ciasto określane jako pascha (pască), faszerowane jest białym serem i rodzynkami, w Bułgarii do słodkiego kozunaka wkłada się do czerwone jajko. To ciasto drożdżowe przygotowuje się również w Macedonii (kozinjak lub milibrod), Albanii, a znane jest również w Rumunii (cozonac).

 

Tradycja nakazuje, by jajka (symbol życia) były farbowane na czerwono (symbol przelanej krwi Chrystusa), ale w praktyce nadaje się im różne barwy. W Albanii (na południu, gdzie żyją prawosławni), Bułgarii i Grecji dokonuje się tego w Wielki Czwartek, w Serbii, RS BiH i Czarnogórze w Wielki Piątek, w Macedonii w Wielki Czwartek lub Wielki Piątek. Pierwsze jajo, tym razem obowiązkowo na czerwono, farbuje zazwyczaj najstarsza kobieta w domu. Jajko to pozostawia się na przyszłą Wielkanoc. Serbowie nazywają je „strzegącym domu” (čuvarkuća). Pozostałe rozdaje się przybyłym z sąsiedztwa dzieciom, które przychodzą złożyć świąteczne życzenia.

We wszystkich krajach bałkańskich, zanim rozpocznie się konsumpcję, zasiadający do stołu stukają się jajkami. Ten, którego jajko się nie stłucze lub poniesie mniejsze straty na skorupce, zwycięża i otrzymuje jajko przegranego.

 

Nieodłącznym elementem prawosławnego stołu powinna być również pieczona jagnięcina. Baranek paschalny (wielkanocny), podobnie jak barwione na czerwono jajka są elementami tradycji przejętych z żydowskiego święta Paschy. Jest on symbolem wyzwolenia i nadziei. W Grecji bardzo często podaje się też zupę cytrynową, zwaną mayiritsa, z baranich lub kozich podrobów (głównie wątroby), cebuli i kopru.

 

Po sytym śniadaniu następuje czas na zabawę i taniec – pierwsze po zapustach (h)oro, kolo, valle lub sirtaki, powinno być wesołe, a więc przy akompaniamencie i w żywym tempie.

 

Decyzją Soboru w Nicei w 325 r., datę Wielkanocy określa się według wiosennej równonocy, pierwszej niedzieli po pełni księżyca, zawsze po żydowskiej Passze.

 

Źródła: dnevnik.bg, rts.rs, pobjeda.me, kralemarko.org.mk, tpr.pl, grecja.home.pl,

About Łukasz Fleischerowicz

KOMENTARZE