Home / Bałkany / BiH / BiH: Przegląd najważniejszych wydarzeń w 2014 roku
inserbia.info-bih

BiH: Przegląd najważniejszych wydarzeń w 2014 roku

Rok 2014 był dla Bośni i Hercegowiny trudny pod względem ekonomicznym, co pociągnęło za sobą także niepokoje społeczne. Wydarzenia, które miały według niektórych stanowić „bośniacką wiosnę” nie przyniosły jednak żadnych znaczących zmian na scenie politycznej, na co liczono. Sytuację w kraju pogorszyła dodatkowo powódź, która nawiedziła Bałkany w maju.

Zapraszamy na przygotowane przez nas podsumowanie roku w Bośni i Hercegowinie.

POLITYKA

Choć mijający rok był nader burzliwy (vide sytuacja społeczno-gospodarcza, która zaowocowała protestami w wielu miastach BiH), nie przełożyło się to jednak na jakikolwiek przełom w zakresie prowadzonej polityki. Faktycznie, doszło do niewielkich rotacji na gruncie lokalnym, kilku pomniejszych polityków podało się do dymisji (m.in. Sead Čaušević, Muniba Husejnagić i Suad Zeljković), a w mieszkańcach ożyła nadzieja, że zmiany są możliwe, jednak początkowy entuzjazm szybko opadł. Politycy i media rządowe usiłowali zatuszować prawdziwe powody protestów, zrzucając winę na ruchy odśrodkowe w obydwu entitetach, których celem miałoby rzekomo być stłamszenie mniej licznych grup etnicznych, co z kolei zakończyć miało się całkowitym rozpadem państwa, utworzeniem trzeciego entitetu, likwidacją kantonów lub secesją Republiki Serbskiej.

Żaden z przewidywanych scenariuszy jednak się nie wydarzył, choć możliwość organizacji referendum i secesji RS stały się ponownie najważniejszym elementem tegorocznej kampanii wyborczej w tym entitecie. Wydawać by się mogło, że jest to punkt teoretycznie wykonalny, niemniej analitycy zgodnie twierdzą, że — biorąc pod uwagę kulturę polityczną w całym kraju — nie zostanie on wprowadzony w życie, gdyż serbscy politycy, opierający swój program w znacznej mierze na podziałach etnicznych, straciliby w ten sposób najskuteczniejszy wyborczy wabik. Bez bazowania na najbardziej podstawowych lękach i obawach społeczeństwa znacznie trudniej byłoby ukryć wszelkie niedostatki programowe oraz fatalną sytuację w entitecie wynikłą w znacznym stopniu z korupcji i braku zaangażowania polityków.

Choć przewrotu w Republice Serbskiej nie oczekiwano, na zmiany liczono natomiast — a właściwie znaczna część społeczeństwa obywatelskiego liczyła — w Federacji BiH. Pojawienie się na scenie politycznej dwóch nowych partii — Frontu Demokratycznego (Demokratska fronta) i Naszej Partii (Naša stranka) miało zwiastować nadchodzące przemiany. Największe portale internetowe zapowiadały rekordową frekwencję, która według ich sondaży wynosić miała nawet 75%, jednak „wyszło tak jak zawsze”. W roku ubiegłym Fundacja Friedrich Ebert Stiftung opublikowała wyniki badań, z których wynikało, że relatywnie niska frekwencja (średnia to ~57%) nie jest powodowana brakiem zainteresowania wyborców, lecz rozczarowaniem ogólnym stanem polityki i niezadowoleniem płynącym z obserwacji działań krajowych elit politycznych — przebadane osoby szczególną uwagę zwracały na brak politycznej alternatywy, klientelizm i nepotyzm. Organizacja pozarządowa Zašto ne? przeanalizowała przedwyborcze obietnice partii, który znalazły się u władzy — podczas czteroletniej kadencji spełniono zaledwie 3% z nich, co stanowi wynik słabszy niż w przypadku poprzedniego mandatu.

W drugiej połowie czerwca br. amerykański National Democratic Institute opublikował natomiast raport, z którego wynika, że większość obywateli uważa, że partie polityczne nie prowadzą żadnych działań, które rozwiązać mogłyby problemy uważane za najbardziej palące (bezrobocie, korupcja i przestępczość). Zaledwie 1% respondentów sądzi, że politycy naprawdę starają się zdziałać cokolwiek w tej kwestii, a 9% — że w pewnym stopniu próbują. Pozostała część badanych nie wierzy w dobre zamiary partii — podejmowane przez partie i polityków działania służą jedynie ich własnym interesom, a interes publiczny jest ignorowany. Mimo świadomości, że zmiany są niezbędne, również w FBiH po październikowych wyborach nie zmieniło się praktycznie nic, a zwycięstwo ponownie odniosły partie etniczne.

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

Unia Europejska stara się zachować wpływy na obszarze Bałkanów Zachodnich, co widoczne było w działaniach względem Bośni i Hercegowiny. W lutym br., w momencie wybuchu demonstracji przeciwko polityce rządu, korupcji, źle funkcjonującej rozbudowanej biurokracji i strukturze władzy, oczy świata po raz kolejny zostały skierowane na to państwo. UE zaapelowała wtedy o wprowadzenie reform przez rząd, ale i przyznała, że porozumienie z Dayton nie ułatwia ich realizacji. Swoje zaniepokojenie protestami i poparcie dla Bośniaków wyraziło wtedy wiele państw i organizacji, a wsparcie okazali przedstawiciele nauki i kultury na całym świecie.

Kilka miesięcy później, w maju, gdy BiH zmagała się z kataklizmem powodziowym, tysiące osób ewakuowano, setki pozostały bez dachu nad głową, dziesiątki zaginęły, a media donosiły o ofiarach śmiertelnych, państwa członkowskie UE zdecydowały się uruchomić specjalne procedury w celu udzielenia jak najszybszej pomocy i skierowały na miejsce swoje siły, po czym zorganizowały konferencję, na której zbierano kolejne fundusze dla poszkodowanych.

Kwestia braku implementacji wyroku ws. Sejdić-Finci przez dłuższy czas była jednym z czołowych warunków UE stawianych przed możliwością uzyskania przez BiH statusu kandydata, ale stanowisko to uległo zmianie, co podkreślała Frederica Mogherini, wysoka przedstawiciel UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, oraz Johannes Hahn, komisarz ds. Europejskiej Polityki Sąsiedztwa i negocjacji akcesyjnych przy okazji grudniowej wizyty w BiH. Pod koniec roku organizacja, którą reprezentują, zdecydowała się zmienić swoje nastawienie i w inny sposób wesprzeć ten kraj. Niemiecko-brytyjska propozycja (podana do wiadomości publicznej na szóstej konferencji ministrów spraw zagranicznych organizowanej przez Instytut Aspen) obejmuje pisemne zobowiązanie się władz BiH do podjęcia szybkich i wymiernych działań na rzecz realizacji niezbędnych reform dotyczących stabilizacji ekonomicznej, zrównoważonego rozwoju, wsparcia zatrudnienia itd. UE oferuje w zamian wejście w życia Porozumienia o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (podpisanego już w 2008 r.) i przekazanie kolejnych środków finansowych. Optymistyczny plan zakłada uzyskanie do końca 2015 r. statusu kandydata dla BiH, a pełnego członkostwa do 2025 r.

Relacje w regionie są poprawne – Chorwacja od dawna podkreśla chęć wspierania BiH na drodze do UE oraz zaznacza wsparcie dla Chorwatów tam żyjących, co widać było m.in. podczas wizyty premiera Milanovicia w listopadzie br., w siedmiu bośniacko-hercegowińskich miastach (premier odwiedzał miejsca, gdzie dzięki środkom z budżetu Chorwacji powstały m.in. szpital, akademik itd.). Sąsiad BiH od dawna sugerował potrzebę zmiany formy negocjacji przedakcesyjnych i pomoc w ustabilizowaniu sytuacji ekonomicznej.

Pierwszym państwem, które zdecydował się odwiedzić nowy szef serbskiego rządu Aleksandar Vučić, była BiH. Podkreślał on przy tej okazji, że jest przyjacielem, który szanuje integralność BiH i Republiki Serbskiej, jak i porozumienie z Dayton, a na pierwszym planie stawia dobro ekonomiczne i efektywną współpracę między BiH i Serbią (porównując pierwszy kwartał 2013 i 2014 r. zauważono wzrost wymiany handlowej między dwoma państwami w wysokości 20,9%, eksport do Serbii z BiH wzrósł o 28 pp., a z Serbii do BiH o 18 pp.).

Rosja również nie rezygnuje z prób wzmocnienia swoich wpływów na Bałkanach. Wspiera Serbię, a tym samym daje silne poparcie Serbom w BiH, o czym świadczą indywidualne rozmowy z Republiką Serbską np. o dostawach gazu, czy wizyty Milorada Dodika w Moskwie i podkreślanie w wielu wywiadach wzajemnych nienagannych relacji i ogromnego wsparcia, jakim Serbia i Serbowie cieszą się ze strony Rosji.

GOSPODARKA

Pod względem gospodarczym 2014 r. nie był dla Bośni i Hercegowiny pomyślny. Stale pogarszająca się sytuacja ekonomiczna i polityczna w państwie doprowadziła w lutym do wybuchu największych protestów od czasu zakończenia wojny w latach 90. Kolejnym ciosem dla BiH była ogromna powódź, która nawiedziła kraj w maju – straty gospodarcze wyniosły niemal 4 mld KM, z czego ponad 70% przypadło na sektor prywatny.

W ogólnym indeksie dobrobytu opublikowanym przez Instytut Legatum (Legatum Prosperity Index) BiH zajęła 91 miejsce, jednak w subindeksach dotyczących gospodarki uplasowała się niżej: na 113 miejscu pod względem ekonomicznym oraz na 94 miejscu pod względem przedsiębiorczości i możliwości. W tegorocznym rankingu Banku Światowego „Doing Business 2015” (Wskaźnik Łatwości Prowadzenia Interesów) Bośnia i Hercegowina znalazła się na 107 miejscu (spadek o 3 pozycje). Najgorszy wynik osiągnęła pod względem uzyskiwania pozwoleń na budowę – 182 miejsce na 189 ocenianych państw. Najwyższe pozycje BiH w tym rankingu dotyczą likwidacji przedsiębiorstwa – 34 miejsce – oraz otrzymania kredytu – 36 miejsce (skok o 9 miejsc w stosunku do zeszłego roku). Ze względu na wątpliwości odnośnie jakości zebranych danych Bośnia i Hercegowina nie została uwzględniona w tegorocznym rankingu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego.

TURYSTYKA

Otwarcie Andrićgradu

28 czerwca 2014 oficjalnie otwarto Andrićgrad w Wiszegradzie w RS. W uroczystości udział wzięli prezydent Republiki Serbskiej Milorad Dodik, premier Serbii Aleksandar Vučić i reżyser Emir Kusturica. Pomysłodawcą projektu, który upamiętnia Ivo Andricia, był Kusturica. Budowa kompleksu trwała 3 lata. Andrićgrad obejmuje Instytut Ivo Andricia, galerię obrazów, multipleks, kawiarnie i restauracje. Turystom oferowany jest także rejs statkiem po rzece Drinie. Ponadto w pobliżu znajduje się most Mehmeda Paszy Sokolovicia, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wg idei Kusturicy Andrićgrad ma stać się symbolem pacyfizmu i pokoju.

Park Narodowy Una zdobył Europejski Certyfikat Turystyki Zrównoważonej

W listopadzie Komitet Ewaluacyjny Federacji Europarc (Europejska Federacja Parków Narodowych i Krajobrazowych) po spotkaniu w Düsseldorfie podjął decyzję o przyznaniu Parkowi Narodowemu Una ważnego turystycznego wyróżnienia – Europejskiejego Certyfikatu Turystyki Zrównoważonej. W związku z projektem „Parki Łuku Dynarskiego” World Wide Fund for Nature (WWF) włączył 16 parków z regionu do Federacji Europarc. Dzięki temu wiele z nich mogło otrzymać nominacje i zdobyć certyfikaty. Proces ten był skomplikowany i wymagał wielu wysiłków ze strony zarządu parku. Uroczyste wręczenie certyfikatu miało miejsce 11 grudnia w Parlamencie Europejskim.

BiH w rankingach turystycznych

W 2014 roku wiele organizacji i portali turystycznych umieściło BiH w swoich rankingach. W lutym brytyjski dziennik The Telegraph umieścił BiH na liście 10 krajów, które zasługują na większe zainteresowanie turystów. W tym samym miesiącu Międzynarodowe Centrum Rozwoju Turystyki i Gastronomii SACEN International ogłosiło Banja Lukę najbardziej gościnnym miastem w Europie Południowo-Wschodniej. Największe miasto RS zdobyło Złoty Puchar Gościnności. Tytuł „championa turystyki zdrowotnej” przyznano ośrodkowi Banja Vrućica, który znajduje się w miejscowości Teslić. W listopadzie wyszukiwarka hoteli trivago opublikowała ranking 100 kierunków, które warto odwiedzić w 2015 roku. W zestawieniu znalazły się miasta z całego świata, gdzie znajdują się hotele oferujące najlepszy stosunek ceny do jakości. Mostar zdobył pierwsze miejsce, a drugą pozycję zajął Nowy Sad

KULTURA

Prawdopodobnie najgorętszym okresem dla bośniackiej kultury był w tym roku koniec czerwca, kiedy ogłoszono uroczyste obchody stulecia wybuchu I wojny światowej. 28 czerwca Sarajewo, a także pozostałe miasta Bośni i Hercegowiny, zostały zdominowane przez rozmaite wydarzenia kulturalne, tj. rekonstrukcje wydarzeń z 1914 roku, pokaz mody z epoki, liczne wystawy prac plastycznych czy uroczysty koncert Filharmoników Wiedeńskich. Prawdopodobnie najważniejszym punktem obchodów było jednak uroczyste otwarcie zabytkowego ratusza miejskiego w Sarajewie po odbudowie – budowla ta, zaprojektowana w stylu neomauretańskim, po II wojnie światowej pełniła funkcję Biblioteki Narodowej, jednak w 1992 została zbombardowana i doszczętnie zniszczona. Obecnie trwa jej ponowny proces adaptacyjny. Serbsko-bośniacką konkurencją dla obchodów stulecia wybuchu I WŚ było odbywające się w tym samym czasie uroczyste otwarcie Andrićgradu – kolejnego, po Drvengradzie, miasteczka zaprojektowanego przez serbskiego reżysera Emira Kusturicę. Temu wszechstronnemu artyście powierzono również zaprojektowanie przebudowy położonego w miasteczku Trebinje wzgórza Crkvina w „nową Świętą Górę”.

W połowie stycznia otwarto nową siedzibę sarajewskiej biblioteki Gazi Husrev-bega. Została ona wybudowana dzięki pomocy finansowej rządu katarskiego i mieści się obecnie niemal w centrum baščaršiji – sarajewskiej starówki. Innym cennym dla architektury bośniackiej wydarzeniem jest wspólny projekt Islamskiej Społeczności Turcji oraz sarajewskiej Ambasady USA – zakłada on rewitalizację niektórych zabytków w Bośni i Hercegowinie (obiekty objęte projektem to np. najstarszy meczet w BiH – Meczet Aladža w Foczy – czy most Mehmeda Paszy Sokolovicia w Wyszegradzie). Nie udało się zaś niestety, mimo wywołanych coraz głośniejszymi protestami mieszkańców i sympatyków Sarajewa solennych obietnic władz bośniackich, otworzyć ponownie Muzeum Narodowego w Sarajewie. Instytucja, która w swojej ponad stuletniej historii przetrwała trzy wojny, została zamknięta w 2012 roku z powodu złego finansowania i póki co nie udaje się wskrzesić jej działalności.

W sierpniu po raz dwudziesty odbył się Sarajewski Festiwal Filmowy, najpopularniejsza impreza filmowa w BiH. Przy okazji X muzy warto wspomnieć jeszcze o dwóch sprawach: na przełomie stycznia i lutego w stolicy BiH miał miejsce Drugi Festiwal Filmu Queer „Merlinka” (pierwsza edycja festiwalu odbyła się w Belgradzie), natomiast film „Mosty Sarajewa”, składający się z trzynastu etiud wyreżyserowanych przez trzynastu reżyserów, miał swoją premierę na tegorocznym festiwalu filmowym w Cannes. Po raz dwudziesty obchodzono w Mostarze festiwal Melodie Mostaru, gdzie prezentowana jest muzyka rozrywkowa. Wart uwagi jest również nowy projekt muzyczno-kulturalny, jakim jest mający miejsce w miasteczku Posušje Festival Klapske Pjesme, skupiający się na klapie – tradycyjnym śpiewie wielogłosowym.

W bośniackiej kulturze nie zabrakło w tym roku i polskich akcentów: w maju i czerwcu w sarajewskiej Akademii Sztuk Pięknych odbyła się wystawa prac trojga wrocławskich grafików – Przemysława Tyszkiewicza, Agaty Gertchen i Marty Kubiak. W Sarajewie prezentowano również wystawę „Podziemne archiwum Getta Warszawskiego”. Stolica BiH gościła również u siebie na jednym koncercie polski zespół muzyczny The Kurws, który wiosną tego roku podróżował po tej części Europy z trasą koncertową. Zaplanowany na maj Festiwal Filmu Polskiego w Banja Luce nie doszedł do skutku z powodu powodzi, jednak projekcje ostatecznie odbyły się na przełomie września i października 2014. Warto nadmienić, że zarówno wystawy, jak i festiwal zorganizowane zostały przez Ambasadę RP w Sarajewie. Ważnym dla Polaków wydarzeniem jest również odsłonięcie pomnika papieża Jana Pawła II w Sarajewie – pomnik znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie neogotyckiej Katedry Serca Jezusowego, największego kościoła katolickiego w mieście.

Które wydarzenia były najistotniejsze według Państwa? Czekamy na sugestie w komentarzach.

KOMENTARZE