Home / Bałkany / Grecja / Grecja: Co Grek Zorba ma wspólnego ze Skopje?
etnos-zorba

Grecja: Co Grek Zorba ma wspólnego ze Skopje?

Siedemnaście lat temu, w marcu 1997 roku, po przeprowadzeniu dziennikarskiego śledztwa na terenie Republiki Macedonii oraz Serbii, redakcja dziennika Etnos dotarła do grobu Zorby.

- Odnaleźliśmy w Skopje grób Zorby – ogłosiła wówczas gazeta na pierwszej stronie. Oczywiście, była tu mowa o kochającym życie i niebojącym się śmierci Jorgosie Zorbie, bo tak w rzeczywistości nazywał się główny bohater najbardziej znanej powieści kreteńskiego pisarza Nikosa Kazantzakisa, Grek Zorba.

Poszukiwania prowadzono w Salonikach, Skopje i Belgradzie. Dziennikarzom udało się dotrzeć do potomków Zorby w Belgradzie, skąd zostali skierowani na miejski cmentarz Butel w Skopje. W ten sposób prowadzący śledztwo redaktorzy – Christos Telidis, Maria Ritzaleu oraz Ewris Tzumis – mogli rzucić nieco światła na mniej znany okres z życia przyjaciela Kazantzakisa. W 1930 roku Zorba zamieszkał bowiem w Skopje i spędził tu kolejne jedenaście lat, aż do śmierci w 1941 roku.

Zaledwie kilka tygodni przed odkryciem dokonanym przez redakcję Mikis Teodorakis pojechał do Skopje, aby na deskach tamtejszej opery Teatru Narodowego wystawić balet Grek Zorba (choreografię opracował Lorka Miasin). Przedstawienie zostało bardzo ciepło przyjęte, a wśród publiczności znalazł się m. in. Kiro Gligorov, pierwszy prezydent niepodległej Republiki Macedonii.

Greccy dziennikarze podkreślają, że w trakcie ich poszukiwań Zorba pozostawał w Republice Macedonii postacią niemal nieznaną. Dopiero odkrycie grobu, na który niedługo później udał się z wizytą sam Teodorakis, sprawiło, że sytuacja się zmieniła i macedońskie media zaczęły co jakiś czas informować o Jorgosie-Aleksisie Zorbie.

Nikt – ani ówczesny dyrektor cmentarza Butel, Jovan Denkovski, ani żaden z urzędników – nic wcześniej nie wiedział na temat miejsca pochówku Zorby. Na początku dziennikarze przy pomocy katalogu internetowego odnaleźli grób katolika, niejakiego Stefana Zorby, który zmarł w 1993 roku.

Dalsze poszukiwania doprowadziły do grobu serbskiej rodziny Jadów. Nazwiska Katiny Jady (córki Jorgosa, żyjącej w latach 1906-1969) oraz jej męża, Jovana, były zapisane cyrylicą. Później jeszcze na nagrobku dodano alfabetem łacińskim: Jorgos Zorba, 1869-1943. (Data śmierci została podana błędnie, ponieważ Zorba umarł dwa lata wcześniej).

- Jovan Denkovski, dyrektor cmentarza, nie wierzył własnym oczom. Słyszał wcześniej o Zorbie, ale nie miał pojęcia, że prototyp bohatera z powieści Kazantzakisa jest pochowany właśnie na jego cmentarzu – relacjonowali dziennikarze. Na początku Zorba spoczywał na starym cmentarzu w południowej części Skopje. Później jednak dwoje zamieszkałych w Belgradzie wnuków Zorby zadecydowało o przeniesieniu szczątków dziadka do grobu rodzinnego Jadów, gdzie byli już wcześniej pochowani Jovan i Katina.

Szczegóły z ostatnich lat życia Zorby w Skopje wciąż nie są dobrze znane. „Pewnego ranka o świcie rozdzieliliśmy się” – pisał Kazantzakis pod koniec lat trzydziestych. „On wyjechał na północ i ustatkował się w Serbii, na jakimś wzgórzu opodal Skopje. […] Zbudował dom, ożenił się z Ljubą, miał z nią dziecko”.

Wnuczka Zorby, która umarła w 2002 roku w Belgradzie, architekt Anna Genger, utrzymywała jednak, że dziadek nigdy nie poślubił Ljuby. Niewiele również wiadomo na temat tajemniczego katolika Stefana Zorby.

źródło: ethnos.gr

About Krzysztof Usakiewicz

Doktorant na Wydziale "Artes Liberales" UW. Uwielbia całe Bałkany, ale szczególnym sentymentem darzy Grecję i Bułgarię. Wolne chwilę poświęca wyprawom rowerowym (oczywiście, najchętniej po Bałkanach) oraz grze w scrabble.
KOMENTARZE