Home / Baklava / Julia Kristewa – prawdziwa dama językoznawstwa
hkw_presse_julia-kristeva-c-promo

Julia Kristewa – prawdziwa dama językoznawstwa

Bułgaria może pochwalić się wieloma postaciami, które miały istotny wpływ na rozwój światowej kultury i nauki. Zdecydowanie jedną z najbardziej zasłużonych jest Julia Stojanowa Kristewa, której rozległe pole badań obejmowało zagadnienia filozoficzne, językoznawcze, literaturoznawcze i psychologiczne.

Urodziła się w Sliwenie, w 1941 roku. Jako dziewczynka uczęszczała do szkoły prowadzonej przez siostry zakonne, gdzie lekcje odbywały się w języku francuskim, co okazało się znamienne dla jej przyszłości. Później rozpoczęła studia na Uniwersytecie Sofijskim na wydziale filologii francuskiej. Pod koniec studiów pojawiła się możliwość kontynuowania nauki za granicą. Kristewa wykorzystała tę okazję i wyjechała do Paryża, gdzie mieszka do dziś. Tam jej potencjał naukowy, ciekawość i talent trafił na płodny grunt. Rozwijała nie tylko swoje zainteresowania filologiczne lecz również poświęciła się studiowaniu zagadnień psychoanalizy. W tym czasie pracowała jako psychoanalityk i wykładowca uczelniany. W 1965 jej teksty zaczęło publikować w piśmie Tel Quel. Wśród autorów piszących na łamach periodyku znajdowały się takie sławy literatury jak Michel Foucault, Umberto Eco, Jean-Luc Godard czy Cwetan Todorow. Pięć lat później dołączyła do komitetu redakcyjnego. Przyłączenie się do grupy Tel Quel zmieniło nie tylko jej życie zawodowe, lecz również prywatne – to tam poznała swego przyszłego męża, jednego z założycieli pisma – Phillipa Sollersa z którym ma syna. Pismo przestaje istnieć w 1982 roku. Pisała również dla czasopisma Critique” oraz gościnnie wykładała na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, gdzie po raz kolejny współpracowała z Umberto Eco i Cwetanem Todorowem.

W Polsce po raz pierwszy tłumaczenia jej tekstów pojawiają się na początku lat siedemdziesiątych na łamach „Pamiętnika Literackiego”. Na kolejny przekład trzeba było poczekać przeszło dekadę, kiedy prof. Danuta Ulicka w zbiorze poświęconym Bachtinowi zamieściła tekst Kristewej, będącej wielką entuzjastką jego działalności naukowej – Słowo, dialog i powieść.

Kristewa jest również doktorem Honoris Causa wielu uniwersytetów – Harwarda, Bostońskiego, New School University w Nowym Jorku, oraz Uniwersytetu Sofijskiego. W roku 2004 została uhonorowana przez władze Norweskie prestiżową nagrodą Holberga, uważaną za humanistyczny odpowiednik Nagrody Nobla. W 2008 roku decyzją komisji otrzymała również międzynarodową nagrodę Simone de Beauvoir. Nagrodę tę przyznaje się osobistościom, które swą pracą lub twórczością wspierają działalność intelektualną kobiet na świecie. Kristewa jest jednym z najważniejszych badaczy epoki ponowoczesności, szczególnie ważnym głosem w dziedzinie poststrukturalizmu. Kristewa jako kobieta pochodząca z kraju komunistycznego, odnosząca znaczne sukcesy we francuskim środowisku akademickim, opanowanym głównie przez mężczyzn była dość szczególnym zjawiskiem. W związku z tym, w niejako naturalny sposób skierowała swe poczynania naukowe w stronę interesów kobiet i mniejszości. W latach osiemdziesiątych poruszała w swych pracach problem tożsamości kobiety w kontekście religijnym. Jej badania miały ogromny wpływ na rozwój filozofii feministycznej. Jest jedną z najczęściej wymienianych przedstawicielek nurtu feminizmu francuskiego. Ogromne są jej dokonania w dziedzinie teorii literatury. Jednym z nich jest zaprezentowanie teorii według której tekst literacki jest mozaiką innych tekstów, z którymi autor obcował w przeszłości. Tego typu wpływ na twórczość może mieć charakter celowy jak i podświadomy. Według teorii intertekstualności dzieła literackiego, analiza literacka nie może odbywać się w oderwaniu od kontekstu dzieł wcześniejszych, a zadaniem analizującego jest odnajdywanie ukrytych (mniej lub bardziej ) intertekstów. Termin ten na stałe wszedł do słownika teorii literatury.

Pod znakiem zapytania stoi tożsamość narodowa Julii Kristewej. Jako emigrantka, która „uciekła” z komunistycznej Bułgarii jest traktowana przez środowiska narodowościowe bardziej jako Francuzka. Podobne wrażenie wywarła również na ceremonii przyznania tytułu doktora Honoris Causa Uniwersytetu Sofijskiego. Okazja ta była pierwszą od lat, kiedy Kristewa odwiedziła rodzinny kraj, a swoje podziękowania dla władz uczelni złożyła w języku francuskim. Krytykowana jest również w związku z wykorzystaniem w swych pracach teorii z dziedziny matematyki. Według autorów książki Modne bzdury – profesorów fizyki i matematyki, Kristewa posługuje się w swoich pracach teoriami matematycznymi, których sama nie rozumie. Również polskim filozofom zdarzało się krytykować działalność Kristewej. Jeden z warszawskich profesorów miał zarzucać badaczce, iż ta swą widowiskową karierę zawdzięcza antykomunizmowi oraz UWAGA: urodzie.

Bez znaczenia na kontrowersje, które wokół siebie roztacza, Julia Kristewa jest bezsprzecznie jedną z najważniejszych postaci tworzących kształt współczesnego dyskursu kulturowego.

About Barbara Występek

Absolwentka UŚ, bułgarystka literaturoznawca, zakochana w bułgarskiej popkulturze. Uwielbia kryminały, popołudniowe drzemki i niskobudżetowe podróże.
KOMENTARZE