Home / Bałkany / Macedonia / Macedonia: Superwoman, czyli przypadek prokurator Janevej
Katica Janeva Źródło: zurnal.net
Katica Janeva Źródło: zurnal.net

Macedonia: Superwoman, czyli przypadek prokurator Janevej

W poniedziałek (21.06) w Skopje odbył się kolejny masowy protest opozycji. W środę parlament odrzucił wniosek o przeprowadzenie impeachmentu wobec prezydenta Gjorge Ivanova. SDSM i Zoran Zaev robią wszystko aby utrzymać się na pozycji lidera wśród sił opozycyjnych. Tymczasem, po raz kolejny, w epicentrum politycznego zamieszania staje Katica Janeva sprawująca urząd prokuratora specjalnego. Aktywiści “kolorowej rewolucji” wezwali wczoraj parlamentarzystów opozycji do bojkotu obrad Sobrania dopóki nie dojdzie do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o konstytucyjności urzędu Janevej.

VMRO-DPMNE, która do tej pory nie miała nic przeciwko tworzeniu nowych stanowisk i rozdawaniu ich swoim poplecznikom, ledwo przełknęła zapis z umowy w Prżino o powołaniu nowego urzędu. Wielu polityków związanych z partią rządzącą niezmiennie twierdzi, że urząd specjalnego prokuratora jest niekonstytucyjną oraz niepotrzebną, równoległą strukturą wymiaru sprawiedliwości. Sam prezydent Ivanov ogłaszając nieważną już amnestię, nazwał działania biura specjalnego prokuratora “licytacją na zarzuty”. Z kolei dla opozycji Katica Janeva jest wcieleniem mitycznej Temidy, która krok po kroku porządkuje w Macedonii sprawy, w które zamieszane są osoby, które jeszcze przed rokiem wydawały się nie do ruszenia.

15 września 2015 roku, po długich negocjacjach, które zakończyły się o 5 rano, szef grupy negocjacyjnej z ramienia partii rządzącej Antonio Miloszoski ogłosił, że doszło do konsensusu odnośnie wyboru specjalnego prokuratora. Ustalono nie tylko zasady funkcjonowania urzędu, ale również zdecydowano, że stanowisko to obejmie wówczas 50 letnia prawnik z miejscowości Gevgelija. Przed Katicą Janevą, córką sędziego, oraz prokuratorką, stanęło wyjątkowo trudne i odpowiedzialne zadanie – prowadzenie śledztw przeciwko najważniejszym osobom w państwie. Podczas jej czternastoletniej pracy w Gevegliji przestępczość w mieście gwałtownie spadła, jednak pojawiło się pytanie, czy to wystarczy aby zajęła się sprawami najwyższej rangi. Pierwsze kroki jako prokurator stawiała w Stanach Zjednoczonych i we Włoszech biorąc udział w śledztwie dotyczącym sycylijskiej mafii. Sama przyznaje, że człowiekiem, który ją zainspirował do tej pracy był Giovanni Falcone, włoski sędzia zwalczający mafię, za co zresztą zapłacił życiem. 

http://portalb.mk
Pracownicy biura specjalnego prokuratora źródło: portalb.mk

Szybko okazało się, że Janeva jest na tyle skuteczna, że rząd popadł w panikę, a społeczeństwo było gotowe bronić jej działań wychodząc masowo na ulice. Byłemu już premierowi Gruevskemu czkawką musiały odbić się słowa pochwał kierowane pod adresem pani prokurator na początku jej urzędowania, kiedy to po jakimś czasie powiązała go z nieprawidłowym przetargiem na zakup sprzętu z Izraela. Niedługo później rozpoczęła śledztwo w sprawie fałszerstw wyborczych, w którym były premier jest jednym z głównych podejrzanych. Zwolennicy VMRO-DPMNE twierdzą, ze Janeva działania niezgodnie z prawem bo nikt nie ma kontroli nad jej urzędem, a przez to może robić co tylko chce. Jednak taki właśnie był zamysł powstania teog urzędu, na co zgodziły się wszystkie strony. Specjalny Prokurator ma swoją autonomię, bo tylko to daje mu szanse na skuteczność. Zresztą, Katica Janeva nie raz już powiedziała, że nic jej nie powstrzyma. Bilans jej blisko rocznej aktywności pokazuje, że rzeczywiście na razie nikomu się nie udało.

Amazonka w stroju prokuratora

Janeva wiec musi sobie radzić nie tylko ze sprawami związanymi z prowadzonymi śledztwami, ale również z medialną nagonką. Jak na razie wychodzi z tego obronną ręką. Przed rokiem jeszcze nieznana dzisiaj jest w Macedonii symbolem walki z zepsuciem państwa, a co więcej, na co często zwracają uwagę dziennikarze z zachodu – jest kobietą, której powierzono nie tylko odpowiedzialność, ale realne możliwości wpływania na to jak będzie wyglądał kraj. Zresztą Janeva nie działa sama. Biuro specjalnego prokuratora składa się z 11 oskarżycieli z czego 6 to kobiety, a do tego dwie najważniejsze z nich, oprócz Katicy Janevej to: Lencze Ristovska i Fatime Fetai. Zgodnie z porozumieniem wszystkich sił politycznych specjalny prokurator sam dobiera swoich współpracowników. Janeva ewidentnie postawiła na kobiety, które stają się zmorą mężczyzn zza wielkich biurek.

Lence Ristovska, Katica Janeva i Fatime Fetai
Lencze Ristovska, Katica Janeva i Fatime Fetai źródło: utrinski.mk

Powodzenie działań biura specjalnego prokuratora będzie sukcesem samym w sobie, ale jednocześnie wzrasta szansa na drugi sukces: zwiększenie aktywności kobiet w życiu publicznym. W tym momencie historię Macedonii piszą trzy kobiety, które kocha opozycja i których boi się władza. Nie jest oczywiście tak, że kobiety nie pełnią w Macedonii żadnych funkcji. Są obecne w parlamencie, ale jak twierdzi aktywistka Irena Cvetković w rozmowie z Al-Jazeerą, w żaden sposób nie działają na rzecz równouprawnienia:

- Jesteśmy nauczeni, że polityka to sprawa mężczyzn. […] Niestety, nie mamy silnych kobiet polityków w naszej historii, które mogły by być przykładem. Oczywiście mamy kobiety w polityce, mamy kobiet w parlamencie, ale nie robią one nic dla polepszenia sytuacji kobiet. Są takimi samymi parlamentarzystami jak ci, którzy głosowali za nową ustawą o aborcji. – twierdzi Cvetković.

Warto dodać, że obecność kobiet w Sobraniu to efekt wymaganego prawnie parytetu wynoszącego ⅓ deputowanych. O tym, że Katica Janeva i jej dwie współpracowniczki mogą być bodźcem zmian w zdominowanym przez mężczyzn społeczeństwie mówi również Besa Arifi z Uniwersytetu w Tetovie, która twierdzi, że „Działania Biura Specjalnego Prokuratora i ich nienaganna praca, potwierdza, że ​​kobiety mają odwagę podejmować się zadań, które wydawały się być przegrane.”

Gwiazda wymiaru sprawiedliwości

Portal BBC napisał o niej i jej współpracowniczkach “aniołki Charliego”, The Financial Times nazwał ją “macedońską Beyonce”, a Aljazeera „macedońską Silvią Conti”. O Janevej rozmawia się w macedońskich kawiarniach i na ulicach. Wszyscy ją znają i śledzą jej działania, chociaż nie ma swojej strony na Facebooku, a jedynie prywatny profil, na którym ukrywa się jako Kejty Jan. Dziennikarze szybko postanowili dogłębnie przeanalizować jej aktywności na portalu, aby dowiedzieć się czegoś więcej o nowej macedońskiej gwieździe, która dotychczas nie wypowiadała się o swoim życiu prywatnym.

Oczywiście nikogo nie dziwi, że ulubionym piosenkarzem Janevej jest Tosze Proeski, a z gwiazd zagranicznych lubi Cheer, Amy Winehouse i Celine Dion. Jednym z jej ulubionych seriali jest turecka megaprodukcja “Wspaniałe stulecie”, która w Macedonii cieszy się jeszcze większą popularnością niż u nas w Polsce.

Obecnie postać Janevej cieszy się dużą popularnością. Przed nią jeszcze 3 lata na stanowisku specjalnego prokuratora. Jak na razie skromność, oraz ciężka, rzetelna praca wydają się być głównymi filarami jej społecznego sukcesu. Choć jest to jej pierwsze tak wysokie stanowisko, możliwe, że to dopiero początek jej wielkiej drogi.

 

Na podstawie: akademik.mk, emagazin.mk, meta.mk, www.balkaninsight.com [1] [2] [3]balkans.aljazeera.net, bbc.com

About Kamil Hyszka

KOMENTARZE