Home / Bałkany / Chorwacja / Pierwsza chorwacka feministka
Vinka Bulić

Pierwsza chorwacka feministka

Niewiele współcześnie żyjących osób słyszało kiedykolwiek o Vince Bulić, pomimo tego, że w dwudziestoleciu międzywojennym była ona zaangażowana nie tylko w działania społeczne i ruch feministyczny/kobiecy, ale i w działania na rzecz kultury i edukacji. Próby przypomnienia światu o tej postaci podjęła się chorwacka historyczka Lucija Benyovsky.

Benyovsky zebrała informacje o Bulić, przeszukując odnoszącą się do okresu od 1937 do 1942 roku zawartość trogirskiego archiwum. Poza tym w Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Zagrzebiu jako pierwsza, po 47 latach, otrzymała ona dostęp do dziennika Vinki Bulić, który do 2008 roku był niedostępny do powszechnego wglądu. Mowa tu o pięciu zeszytach zapisków powstających od 1926 do 1934 roku (do śmierci dona Frano Bulicia), uzupełnianych codziennie. Drugi zbiór notatek pochodzi z okresu od 1941 do 1945 roku. Zapiski te, znane również jako Dziennik wojenny, zaczęła tworzyć na samym początku II wojny światowej. Dziennik do dzisiaj nie został wydany. Jednym z powodów nieudostępnienia go było życzenie autorki, która w Dzienniku wojennym pisała również o ówczesnych czołowych politykach. Vinka Bulić zapisywała również informacje o wydarzeniach wojennych z okresu dyktatury ustaszowskiej w Splicie. Dane czerpała z audycji radiowych, codziennych gazet, rozmów ze zbiegami z Hercegowiny itd. Dziennik informuje o wielu istotnych faktach i dostarcza informacje, których nie ma w publikacjach historycznych i kronikach z tego okresu.

Autorka urodziła się w 1884 roku w bardzo znanej i szanowanej solińskiej rodzinie Šperac. Szkołę ludową ukończyła w rodzinnym Solinie, a do szkoły dla młodych gospodyń uczęszczała w Rijece. Zawód „gospodyni” widniał później w jej dokumentach, przez co często tak właśnie ją nazywano – pomimo tego, że jej praca na rzecz społeczeństwa i kultury, a także duże zainteresowanie przejawiane w wielu dziedzinach, daleko przekraczały obowiązki gospodyni domowej.

Tworząc narrację o Vince Bulić, Benyovsky wpisała jej życie i działalność w kontekst historyczny i wydarzenia polityczne tego czasu. W ten sposób zwróciła uwagę na znaczenie tego kontekstu dla samej autorki. Vinka urodziła się wówczas, gdy Dalmacja była rządzona przez Austro-Węgry. Była żoną Mato Bulicia, siostrzeńca dona Frano Bulicia. Pracowała dla Frano Bulicia jako asystentka i sekretarka, prowadząc jego korespondencję i organizując archiwum aż do jego śmierci w 1934 roku. „Miała troje dzieci. Jednak w związku z faktem, że w swoich dziennikach nigdy nie pisała o sferze prywatnej czy rodzinnej, bardzo mało wiadomo o jej życiu osobistym” – podkreśliła Benyovsky.

Swoje pierwsze prace, artykuły do gazet, zaczęła pisać i publikować już w 1917 roku, kiedy to współpracowała z redagowanym przez Zofkę Kveder Demetrović zagrzebskim „Światem kobiet” („Ženski svijet”). Czasopismo pod tym tytułem ukazywało się do 1920 roku, później zmieniło nazwę na „Jugosłowiańska kobieta” („Jugoslavenska žena”). Bulić listownie poprosiła redaktorkę o informację o literaturze na temat kobiet i sprawy kobiecej na obszarze Chorwacji i Serbii. W odpowiedzi na list Zofka Kveder wyraziła swoje niezadowolenie stanem ruchu feministycznego w Zagrzebiu:

Droga pani, Pani list wielce mnie uradował. Oto jest i pierwsza chorwacka kobieta, którą interesuje feminizm i która pisze o ‘sprawie kobiecej’. Tutaj w Zagrzebiu mamy wiele pisarek, dziennikarek, lekarek, profesorek, ale tylko ja, biedna sierota, a do tego jeszcze urodzona w Słowenii, co sobota powtarzam w ‘Agramer Tagblacie” [niemieckojęzyczny dziennik, który ukazywał się wówczas w Zagrzebiu, przyp. tłum.] jak katarynka tę swoją śpiewkę. Zagrzebianki zachowują się, jakby nie czuły żadnej kobiecej solidarności, a co dopiero mówić o feminizmie…

Oprócz Zofki Kveder, Bulić korespondowała z wieloma znamienitymi kobietami swoich czasów, takimi jak Ivana Brlić Mažuranić, Elza Kučera – pisarka i kustoszka w Bibliotece uniwersyteckiej w Zagrzebiu, dr Jelka Perić i wiele innych. Poza „Światem kobiet” publikowała również w splickiej „Nowej dobie” („Novo doba”), dzienniku, który ukazywał się w latach 1918-1941. Tematy, które poruszała, można podzielić na kilka dziedzin. Pisała na przykład o ruchu kobiecym, sytuacji politycznej w Splicie między dwiema wojnami światowymi, o swoim rodzinnym mieście, Solinie, o wspinaczkach górskich (była członkinią i wiceprzewodniczącą splickiego klubu wysokogórskiego Mosor). Była autorką artykułów o trogirskiej zagorze, którą poznawała w czasie swoich wypraw wspinaczkowych, publikowała teksty okolicznościowe o Bożym Narodzeniu, Wielkanocy itp., o etnologii i etnografii, archeologii, o don F. Buliciu i tak dalej. Współpracowała również z czasopismami „Chorwacka wolność” („Hrvatska sloboda”), „Chorwacki przegląd” („Hrvatska revija”), „Chorwacka straż” („Hrvatska straža”), następnie w „Porannym arkuszu” („Jutarnji list”), „Chorwackim dzienniku” („Hrvatski dnevnik”) i innymi. W Zadarze wygłaszała popularne wykłady dotyczące sztuki narodowej.

Jeśli chodzi o jej działalność jako aktywistki feministycznej, Vinka Bulić była jedną z założycielek organizacji feministycznej Ruch Kobiecy (Ženski pokret) w Splicie. Organizacja działała w latach 1926-1929 i walczyła o przyznanie kobietom praw miejskich, co równało się prawu głosu. Wraz z Jelką Perić uczestniczyła w Międzynarodowym kongresie kobiecym w Pradze w 1927 roku. Kongres zorganizowała organizacja kobieca Mała Ententa Kobiet (Mala ženska antanta), którą w 1923 roku założyły organizacje kobiece z Jugosławii, Bułgarii, Czechosłowacji, Rumunii, Polski i Grecji.

Pod koniec lat trzydziestych XX wieku dr Zdenka Smreka wygłosiła w Splicie wykład dotyczący równouprawnienia kobiet i konieczności podjęcia przez nie działań politycznych, a nie tylko tradycyjnych: charytatywnych i kulturalnych. Wykład cieszył się szczególnie dużym zainteresowaniem, wskutek czego Vinka Bulić założyła stowarzyszenie Chorwacka Kobieta (Hrvatska žena). Z czasem ten ruch kobiecy utworzony na rzecz uzyskania praw wyborczych stał się częścią ruchu robotniczego i komunistycznego. Po II wojnie światowej niemalże zapomniano o tym miejskim feminizmie. W socjalistycznej codzienności ruch feministyczny zniknął.

Oprócz splickiego ruchu kobiecego, Vinka Bulić działała również w dobroczynnych organizacjach charytatywnych, takich jak splickie Publiczna Dobroczynność (Javna dobrotvornost) i założony pod koniec XIX wieku Gminny Caritas (Općinski karitas). Zaangażowała się również w pracę w istniejącej do 1918 roku „Kobiecej spółdzielni” (Ženska zadruga), która prowadziła działalność kulturalno-oświatową, tj. pracowała z niepiśmiennymi, nauczała, promowała higienę itd. Stowarzyszenie Chorwacka Kobieta wraz z Vinką Bulić zaangażowało się w pomoc biednym mieszkańcom dalmatyńskiej zagory, którzy w dwudziestoleciu międzywojennym żyli w strasznej nędzy – w wioskach bez prądu, wody, edukacji i jakiejkolwiek higieny. W związku z tym splickie członkinie stowarzyszenia organizowały kursy dla niepiśmiennych (zwłaszcza dzieci), lekcje higieny, uczyły kobiety wyrobu toreb, które później mogłyby sprzedawać, prowadziły lekcje itd.

Bulić była przede wszystkim interesującą, wykształconą i inteligentną kobietą, która z pasją walczyła o przyznanie kobietom pełni praw i była świadoma ich społecznej sytuacji. Była wyjątkowo wszechstronną osobą, swobodnie łączyła w sobie postacie od feministki i dziennikarki aż do alpinistki. O innej ciekawej cesze charakteru Vinki Bulić świadczy fakt, że kobieta sama napisała swój nekrolog. Stało się to w roku 1965 – i rzeczywiście tego roku umarła w Splicie w wieku 81 lat.

Na podstawie artykułu Mariny Tkalčić, tłumaczenie i edycja tekstu: Patrycja Pokora

KOMENTARZE