Home / Bałkany / Bałkany Zachodnie / Rozpoczął się Ramadan

Rozpoczął się Ramadan

Autorka: Olimpia Dragouni

Dziś rozpoczyna się Ramadan – święty miesiąc, na który czekały, i do którego przygotowywały się miliony bałkańskich muzułmanów. Dla wszystkich czytelników, dla których nie jest jasne, czym jest Ramadan, przygotowaliśmy krótki tekst wprowadzający w to zagadnienie.

Ramadan jest dziewiątym miesiącem muzułmańskiego kalendarza księżycowego. Co roku przypada na inne dni „naszego” kalendarza (na przykład w tym roku rozpoczyna się 20 lipca i kończy się 18 sierpnia, w przyszłym roku rozpocznie się 9 lipca i zakończy 7 sierpnia).

Nazwa miesiąca pochodzi z języka arabskiego i wywodzi się z rdzenia (w językach semickich słowotwórstwo opiera się na – zazwyczaj – trójspółgłoskowych rdzeniach) odnoszącego się do letniego upału. W niektórych krajach (np. w Turcji i na Bałkanach) miesiąc ten nazywa się Ramazanem, ponieważ arabska głoska „dad” jest trudna do wymówienia dla nie-Arabów, a „niesemickie” ucho ma tendencję do upraszczania jej do „z”. Stąd – „Ramazan” (występujący np. w Turcji również jako imię męskie).

Ramadan jest jedynym miesiącem, o którym wspomina Koran (Sura Krowa, 185): jako o miesiącu, w którym Święta Księga islamu została podarowana ludziom:

 Krowa – Al-Bakara

(…)

185 To jest miesiąc ramadan,

 w którym został zesłany Koran

 – droga prosta dla ludzi

 i jasne dowody drogi prostej,

 i rozróżnienie.

 Kogo z was zastanie ten miesiąc,

 to niech pości w tym czasie.

 A ten, kto jest chory lub w podróży,

 to przez pewną liczbę innych dni.

 Bóg chce dać wam ulgę,

 a nie chce dla was utrudnienia;

 chce, żebyście dopełnili tę liczbę

 i żebyście głosili wielkość Boga

 za to, że On poprowadził was drogą prostą.

 Być może, będziecie wdzięczni!

(…)

(fragment w tłumaczeniu J. Bielawskiego)

Jest to informacja kluczowa, ponieważ Koran zajmuje w kulturze islamu miejsce szczególne, można nawet uznać, że jest to pozycja wyższa niż ta zajmowana przez Nowy Testament wśród katolików czy prawosławnych: w islamie nie wolno bowiem modlić się słowami z Koranu przetłumaczonego, a jedynie z „oryginalnego”, arabskiego – takiego, jaki muzułmanom zesłał Bóg. Jeżeli zatem Ramadan jest wspomniany w Świętej Księdze, a przykazania jak należy podczas owego miesiąca postępować, wyszczególnione, to nabierają one wyjątkowego znaczenia.

W ciągu Ramadanu muzułmanin jest więc zobowiązany do postu w ciągu dnia, to jest od wschodu do zachodu słońca. Moment rozpoczęcia postu znów określa Koran:

(…) Jedzcie i pijcie, aż odróżnicie nitkę białą od nitki czarnej o świcie.(…)

(Sura Al-Baqarah (Krowa), 187 [2: 187])

Zakończenie postu następuje gdy słońce zajdzie.

„Post” oznacza wstrzymanie się od spożywania wszelkich pokarmów, picia wszelkich napojów, stosowania używek (np. tytoniu), współżycia seksualnego. Powinien być on dokonany z uprzednio podjętą w sercu i sumieniu intencją i dotyczy muzułmanów dorosłych (powyżej 10 r.ż.). Można od niego odstąpić, a właściwie – odłożyć go w czasie wybierając dowolne 30 dni w ciągu roku – w wyjątkowych przypadkach: podczas podróży, w chorobie, z powodu starości, w przypadku wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, która w połączeniu z postem naraziłaby zdrowie lub życie poszczącego, w przypadku kobiet: w czasie ciąży i karmienia, gdyby post miał się odbić niekorzystnie na zdrowiu matki lub dziecka, a także podczas połogu i menstruacji.

W przypadku odłożenia postu należy również „zadośćuczynić” poprzez nakarmienie osoby, której nie stać na porządny posiłek.

Postny dzień może zostać uznany za nieważny: post unieważnia wywoływanie wymiotów, intencjonalne myślenie o przerwaniu postu lub masturbacja. Osoba, która się dopuści tych grzechów, powinna kontynuować post do końca dnia i „odpracować” zaprzepaszczony dzień w późniejszym okresie. Dzień postny „nie liczy się” i należy go „odrobić” również jeżeli w jego trakcie dopuściło się stosunku seksualnego, jednak w tym przypadku pokuta obejmować powinna dodatkowo materialne zadośćuczynienie (np. nakarmienie odpowiedniej liczby ludzi lub uwolnienie niewolnika, co – miejmy nadzieję – nie dotyczy już zainteresowanych społeczeństw), i może być również bardziej dotkliwa (np. może oznaczać dodatkowy post dwumiesięczny).

Umyślne i intencjonalne złamanie zakazu spożywania pożywienia i napojów zmazać jest niezwykle trudno i nie pomoże tu dodatkowy post – konieczna jest szczera skrucha, a grzech ten należy do najcięższych. Celem postu nie jest bowiem umartwianie się, ale ćwiczenie charakteru i silnej woli. Według wielu uczonych muzułmańskich, postu nie unieważniają m.in. pocałunki i pieszczoty, przyjmowanie leków, kąpiel i pływanie bez zanurzania głowy, próbowanie potraw bez połykania ich, mimowolne, odruchowe spożycie pożywienia lub spożycie go pod przymusem.

Pamiętać należy, co często umyka mieszkańcom Zachodu, że islam, który swym zasięgiem obejmuje ogromny obszar geograficzny zamieszkiwany przez rozmaite grupy narodowe, etniczne i językowe, nie jest ortodoksyjny w rozumieniu np. chrześcijaństwa, czy ściślej i bardziej „polsko”: katolicyzmu. Nie ma bowiem nieomylnego papieża, nie ma synodu. Poszczególne rytuały, zwyczaje i zalecenia mogą się ponadto między sobą różnić, choć główne założenia, jak np. szacunek do Świętej Księgi, czy pięć filarów islamu (tu: m.in. omawiany post) pozostają niezmienione.

Standardowo jednak, muzułmanin w trakcie Ramadanu swój pierwszy (i ostatni) poranny posiłek, suhur, spożywa przed wschodem słońca, do momentu wołania przez muezzina na fadżr, czyli poranną modlitwę. Kolejny, wieczorny posiłek – (tzw. iftar) – spożywa po zachodzie słońca. Bardzo istotne jest, by iftar jeść wspólnie: zapraszać osoby poszczące i przyjmować zaproszenie, co zsyła na muzułmanina boże błogosławieństwo, podobnie jak i jałmużna (kolejny z pięciu filarów islamu), której dokonywanie jest w ciągu Ramadanu nieodzowne. Post bez jałmużny, nawet symbolicznej, jest bowiem niepełny.

Noc ramadanowa oznacza odprężenie: wspólną wieczerzę, radowanie się, teatr (w tym teatr cieni), zabawy. Ponieważ post w ciągu dnia nie wprowadza zakazu spania, a Ramadan przypada zazwyczaj na cieplejszy okres roku, wielu muzułmanów (zwłaszcza w gorących regionach globu, w których noc przynosi ukojenie po upalnym dniu) w dzień odsypia, a na ulice miast wychodzi po zmroku. Jednak noc w Ramadanie to nie tylko zabawa, ale i modlitwa grupowa (tarawih) – wg części uczonych ustanowiona jeszcze przez Muhammada. Pomimo, że w czasie świętego miesiąca istotne może być również pozostawanie w odosobnieniu w meczecie, z powyższych zasad wynika jasno, że sprzyja on budowaniu więzi społecznych: rodzinnych, sąsiedzkich, więzi z współwyznawcami islamu.

Zazwyczaj na 27. noc Ramadanu przypada jedno ze świąt muzułmańskich, a konkretniej jedna z pięciu świętych nocy zwana Nocą Mocy lub (dosłownie) Przeznaczenia (arab. Lajlat al-Kadar, tur. Kadir Gecesi). Wieczorem rozważa się 97. surę Koranu, „Przeznaczenie”, która zgodnie z wierzeniami muzułmanów, wtedy właśnie została zesłana Prorokowi:

Przeznaczenie – Al-Kadar

W Imię Boga Miłosiernego i Litościwego

1 Zaprawdę, zesłaliśmy go

 w Noc Przeznaczenia!

 2 A co cię pouczy,

 co to jest Noc Przeznaczenia?

 3 Noc Przeznaczenia

 – lepsza niż tysiąc miesięcy!

 4 Aniołowie i Duch zstępują tej Nocy,

 za pozwoleniem swego Pana,

 dla wypełnienia wszelkich rozkazów.

 5 Ona to pokój

 aż do pojawienia się zorzy porannej

(Sura w tłumaczeniu J. Bielawskiego)

Kulminacją świętego miesiąca jest Id al-Fitr, Święto Przerwania Postu, zwane również małym świętem (Al-Id as-Saghir w odróżnieniu od Święta Ofiary: Id al-Adha czyli Kurban Bajram), Ramadan Bajram, czy Szeker Bajram w Turcji. Jest to święto bardzo rodzinne: w dniu tym muzułmanie, po wspólnej modlitwie w meczecie, radują się i składają sobie nawzajem wizyty i obdarowują się prezentami, zwłaszcza ubraniami, pieniędzmi i słodyczami, a w udekorowanych miastach panuje świąteczna atmosfera. Wspiera się również wszelkich poszkodowanych przez los i dziękczynienie Bogu za przetrwanie postu, przebaczenie grzechów oraz pojednanie.

W tym roku Ramadan Bajram przypada 18 sierpnia. Wszystkim muzułmanom bałkańskim i pozabałkańskim życzymy wytrwałości w poście i radości w Ramadanie!

About Olimpia Dragouni

Redaktor naczelna portalu Bałkanistyka.org. Autorka doktoratu o Macedonii (UW), badaczka islamu na Bałkanach. Prywatnie pół-Greczynka. We are the Borg. Resistance is futile.
KOMENTARZE