Home / Baklava / Balkantroter / Święta na Bałkanach – co oni robią gdy my łamiemy się opłatkiem?
Badnjak. Fot. Wikipedia CC
Badnjak. Fot. Wikipedia CC

Święta na Bałkanach – co oni robią gdy my łamiemy się opłatkiem?

W Polsce trwają święta Bożego Narodzenia, a jak to wygląda na Bałkanach? Czy większość krajów Półwyspu Bałkańskiego świętuje razem z nami czy kiedy indziej? A może nasze święta są im obce?

Zróżnicowanie religijne na Bałkanach ma kilka powodów. Podstawowym jest fakt, że terytorium to było kolejno zasiedlane przez ludność różnych wyznań i kolonizowane przez kolejne ośrodki władzy: Rzym, Cesarstwo Bizantyńskie, papiestwo i włoskie republiki kupieckie, Imperium Osmańskie, czy w końcu, Cesarstwo Austro-Węgierskie.

Szukając bliskości z „naszymi” świętami, warto przypomnieć, że katolikami na Bałkanach są również Węgrzy, którzy mieli duży wpływ na Słowian Południowych,w tym Chorwatów i Słoweńców. Obecnie oba te narody często odwołują się do bliskich związków z Austro-Węgrami, podkreślając to także za pomocą swojej przynależności religijnej. Według oficjalnej narracji, wyznanie to jest elementem przynależności Chorwacji i Słowenii do cywilizacji Zachodu.

Jednakowoż, w przeważającej liczbie Bałkany to przestrzeń religii i kultury prawosławnej, która na Bałkanach zadomowiła się dzięki Bizancjum. Do Slavia Orthodoxa, czyli Słowian prawosławnych, zaliczają się w większości Serbowie, Czarnogórcy, Bułgarzy, większość Macedończyków. Zgodnie z kalendarzem juliańskim, święto Bożego Narodzenia obchodzą oni dwa tygodnie później niż my, czyli 7 stycznia.

Dla prawosławnych Greków i Rumunów jednak, Boże Narodzenie, tak jak dla Polaków, właśnie trwa i wypada 25 grudnia. W Rumunii święta trwają już od 20 grudnia, dnia św. Ignacego do 7 stycznia. Dzień św. Mikołaja przypada podobnie jak w Polsce 6 grudnia. W wigilię zwyczajowo ubiera się choinkę. Rumuńską tradycją związaną z Bożym Narodzeniem są pochody bębniarzy, zwykle nieżonatych jeszcze mężczyzn.

Ciekawe są też obyczaje Greckie. W Wigilię greckie dzieci, zwłaszcza chłopcy, kolędują na ulicach, za co dostają słodycze, a nawet pieniądze. Współcześnie popularna w greckich domach jest choinka, chociaż tradycyjną dekoracja jest drewniana misa zawieszona na obręczy z drutu, wypełniona wodą z bazylią. Tradycyjnym daniem wigilijnym w Grecji jest Christopsomo, czyli chleb Chrystusa. To okrągły chleb z dodatkiem cynamonu, pomarańczy i goździków, ozdobiony na wierzchu znakiem krzyża. Chleb ten robi się w wigilię, aby zjeść go pierwszego dnia świąt. Grecy otrzymują prezenty 1 stycznia, w dzień Św. Bazylego i to on według tradycji je przynosi.

W krajach byłej Jugosławii: Serbii, Czarnogórze czy Macedonii Boże Narodzenie przypada 7 stycznia. Zgodnie z serbską tradycją w wigilię Bożego Narodzenia ojciec rodziny powinien udać się do lasu i ściąć badnjak, drzewko świąteczne. Podczas wigilijnej kolacji pod obrusem powinno się pojawić także siano. Czasami badnjak zostaje spalony przed cerkwią. W wigilię spożywa się česnicę – okrągły chleb, którym dzielą się członkowie rodziny. W tradycji serbskiej pojawia się choinka, którą dekoruje się na Nowy Rok, kiedy to Božić Bata przynosi prezenty.

W Macedonii i Bułgarii 5 stycznia nazywany jest Koledą. To dzień wspólnego kolędowania, zwłaszcza wśród dzieci. Podczas wieczerzy wigilijnej spożywa się postne potrawy i przynosi do domu świąteczne drzewko – badnik.

Na Bałkanach silną grupą są także muzułmanie. Dzisiaj zamieszkują głównie Bośnię i Hercegowinę, serbski Sandżak, Kosowo, Albanię i Macedonię. Muzułmańskim odpowiednikiem Bożego Narodzenia można by nazwać Mevlud, czyli urodziny proroka Mahometa. Oczywiście muzułmanie nie uważają proroka za Boga, ale jest on centralną postacią dla islamu. Mevlud obchodzony jest trzeciego miesiąca kalendarza muzułmańskiego, który jest kalendarzem księżycowym. W tym roku kalendarzowym był więc obchodzony dwa razy: raz pomiędzy świętami prawosławnymi i katolickimi, 3 stycznia, a drugi raz, w przeddzień katolickiej wigilii, 23 grudnia.

Trudno wyznaczyć ścisłe granice religijne i etniczne ludności, dlatego często w jednym kraju żyje wiele grup etnicznych, narodowych i wyznaniowych. Na Bałkanach jest to szczególnie widoczne. Wszystkim obchodzącym – rozmaite – święta życzymy dużo spokoju i radości.

KOMENTARZE